CAMOUFLAGE: Từ chiến trường đến đời thường

CAMOUFLAGE: Từ chiến trường đến đời thường

“Rằn ri không bao giờ chết”

21.08.2019

Camouflage hay còn được gọi tắt là Camo, là một trong những họa tiết phổ biến nhất ở thời đại ngày nay. Còn được biết với tên gọi dân dã hơn là “rằn ri”, loại họa tiết bắt nguồn từ thiên nhiên, được đưa vào sử dụng trong quân phục và sau này là thời trang.

Những kiểu họa tiết rằn ri phổ biến

Từ “camouflage” mang nghĩa “ngụy trang” hoặc “sự ngụy trang”. Sự ra đời của “camouflage” bắt nguồn từ những nghiên cứu về khả năng ẩn mình, ngụy trang của các loại động vật trong thiên nhiên như những loài bò sát, các loài chim, côn trùng và cá. Định nghĩa và nguyên lí hoạt động của “camouflage” được nghiên cứu và phổ biến nhờ 2 nhà động vật học đến từ Anh Quốc là Edward Poulton, Hugh Cott và thợ sơn người Mỹ Abbott Thayer. Nếu như Edward Poulton đã dựa trên thuyết tiến hóa của Darwin và đưa niềm tin về sự lựa chọn của thiên nhiên dành cho những động vật có khả năng ẩn mình để lẩn trốn trong quyển sách “The Colours of Animals” phát hành năm 1890, thì Abbott Thayer lại đóng vai trò quan trọng trong việc mở ra và giải thích 2 khái niệm giúp cho “camouflage” có thể hoạt động trơn tru trong thiên nhiên là “countershading” và “disruptive coloration”. “Countershading” là hiện tượng khuếch bóng khi có ánh sáng chiếu vào, khiến hình ảnh của vật thể bị biến đổi thành 2 chiều. “Disruptive coloration” ám chỉ đến các dấu trên cơ thể của động vật, những chi tiết này góp phần làm mờ đi đường viền cơ thể, khó nhận biết hơn. Nhưng phải đến năm 1940, Hugh Cott mới dựa trên 2 khái niệm này và mang đến 2 khái niệm riêng của ông về rằn ri – “contour obliteration” chỉ việc bỏ đi các khối định hình để khó nhận biết hơn và “shadow elimination” nhằm bỏ đi tối đa việc đổ bóng.

Họa tiết Real Tree Camo dùng trong ngụy trang thực tế (Image via Pinterest)

Thế nhưng, chẳng mấy ai nghĩ rằng “ngụy trang” và “thời trang” lại có thể đi liền với nhau, trong khi bản chất của mỗi bên là đối nghịch. Camo được dùng với chức năng chính để ngụy trang. Còn thời trang, là khi bạn phơi bày mọi thứ. Vậy mà Camouflage cuối cùng lại trở thành một trong những họa tiết phổ biến, được sử dụng rộng rãi, thoát khỏi nguồn gốc quân đội và đặt một chân vào văn hóa streetwear.

Camo hiện hữu trong streetwear ngày này. Image via Tokyofashion

Nhưng trước khi rằn ri trở thành một nhân tố của thời trang, nó đã lớn lên trong chiến tranh. Loại họa tiết này được dùng cho quân phục của binh lính Mỹ khi tham chiến tại Việt Nam trong khoảng thời gian gần 20 năm. Cũng ở thời điểm đó, chính phủ Hoa Kỳ đã phải chịu rất nhiều áp lực từ dư luận, từ những đợt biểu tình phản đối chiến tranh. Người biển tình mặc họa tiết camo như một cách để châm biếm và phản đối cuộc chiến vô nghĩa đang diễn ra. Trong những năm sau khi chiến tranh kết thúc, camouflage thấm nhuần vào văn hóa đại chúng của Hoa Kỳ, xuất hiện trong đủ mọi ngóc ngách của đời sống như điện ảnh, âm nhạc và dĩ nhiên là quần áo. Những bộ phim như Full Metal Jacket, Apocalypse Now tái hiện lại những khoảnh khắc đáng sợ trong cuộc chiến tại Việt Nam và dĩ nhiên là không thể thiếu sự hiện diện của các họa tiết rằn ri. Nghệ sĩ đương đại Andy Warhol giới thiệu đến công chúng tác phẩm “Camouflage Self-Portrait” trong khoảng thời gian diễn ra Chiến Tranh Lạnh giữa Mỹ và Liên Xô. Camo tiếp tục tạo được vị thế của mình trong những năm 1980s, đồng hành cùng sự đi lên của nền văn hóa Hip-Hop cũng như hiện diện trong các băng đảng của người da đen vì sự tương đồng trong việc phân chia cấp bậc. Camo cũng có nhiều loại, ứng với từng địa hình khác nhau mà mỗi loại camo được đưa vào sử dụng, và cũng từ đó, các họa tiết và màu sắc làm nên camo lại được mở rộng và đa dạng hơn. Có thể kể đến những mẫu camo truyền thống như Woodlands Camo và Tiger Camo với tông màu xanh lục ngụy trang dành cho những khu rừng, Urban Camo với màu xám xi măng chủ đạo, Desert Camo là màu vàng của cát,…

Tác phẩm “Camouflage Self-Portrait” của Andy Warhol (1986). Image via Pinterest

Poster của bộ phim Full Metal Jacket (1987). Image via IMDb

Camo len lỏi vào Streetwear như một lẽ dĩ nhiên, một giải pháp cho nhu cầu được đưa ra. Streetwear gắn liền với Hip-Hop, với các bộ môn đan xen như Graffiti, Skateboard và Dance – khi mà những dancer, những writer và skater muốn tìm cho mình một thứ gì đó bền, khó sờn rách. Đỉnh điểm là năm 90s, thời điểm mà bạn có thể bắt gặp rằn ri ở bất kì ngõ ngách nào. Nếu như tie-dye là biểu tượng làm nên hình ảnh của hippies và psychedelics, leather jacket đại diện cho punk-rockers, thì camouflage chính là “đồng phục” đời đầu của các rapper da màu và văn hóa Hip-Hop.

Từ huyền thoại 2Pac, cho đến những nghệ sĩ, diễn viên, vận động viên, influencer không ít lần đã xuất hiện trong họa tiết camo

Không thể phủ nhận sức hút của họa tiết camo dành cho giới trẻ. Vẫn là một họa tiết mang tính đại diện cho đường phố được yêu thích. (Image via Sneaker Fest Vietnam / via IG: @huyttran)

Không chỉ riêng châu Mỹ, mà ở châu Á, sau những sự kiện như Thế Chiến thứ 2, chiến tranh Hàn Quốc và chiến tranh Việt Nam, nền văn hóa phương Tây đã phần nào ngấm vào những lục địa này. Sự ảnh hưởng rõ rệt nhất thể hiện ở những nhà thiết kế Nhật Bản như Jun Takahashi (Undercover), Shinsuke Takizawa (Neighborhood) và NIGO (A Bathing Ape – BAPE) khi họ khai phá những nét trong văn hóa châu Mỹ ở thế kỷ 20 thông qua thương hiệu của mình. Sức hút của camo chưa bao giờ suy giảm cho dù xu hướng trên thế giới có thay đổi đi chăng nữa, từ sàn catwalk của các “ông lớn” cho đến những nhãn hiệu streetwear/skatewear phổ thông đều có cho mình những sản phẩm mang họa tiết rằn ri này, điển hình như Stussy, Mastermind World, GUESS Green Label, ALYX Studio,… Áp dụng không chỉ trên quần áo mà còn cả phụ kiện, túi đeo, ốp điện thoại,…

Camo sải bước trên sàn catwalk của những “ông lớn” NEIGHBORHOOD, Undercover, Vetements, VLONE,…

Tồn tại hơn 100 năm, trải qua những thăng trầm trong chiến tranh, văn hóa và thời trang, camouflage vẫn giữ được tính chất như những ngày đầu. Không chỉ là loại họa tiết đại diện cho sự bền bỉ, chắc chắn, camouflage còn là giao điểm của nghịch lý “ẩn nhưng hiện”. Khi khoác lên mình lớp ngụy trang camouflage đồng nghĩa với việc bạn không muốn bị nhìn thấy, không muốn bị nhận diện trong đám đông. Nhưng cùng lúc đó, chính lớp áo camouflage đã làm lộ diện gã “chiến binh đường phố”.